Στις 16 Ιουλίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε ένα προσχέδιο του νέου επταετούς Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, ανερχόμενο σε περίπου 2 τρισεκατομμύρια ευρώ, για την ακρίβεια 1.763 τρισ. €, ήτοι το 1,26% του συνολικού μέσου Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ 2028 και 2034. Αυτό αποτελεί αύξηση κατά μισό τρισεκατομμύριο, καθώς το ισχύον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο ανέρχεται στα 1.234 τρισ. € σε τρέχουσες τιμές. Τα Πολυετή Δημοσιονομικά Πλαίσια υφίστανται από το 1988 και στην ουσία θέτουν το πλαίσιο των δαπανών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως τα ανώτατα όρια δαπανών σε κάθε τομέα, ώστε να ευθυγραμμίζονται οι ενωσιακές πολιτικές και να καθίσταται ευκολότερη η έγκριση του ετήσιου προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις 3 Σεπτεμβρίου κατατέθηκε στο τραπέζι ένα δεύτερο πακέτο προτάσεων, που αφορούσε κυρίως τμηματικές, συμπληρωματικές προτάσεις.
Με την ανάλυση του προσχεδίου του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου αντιλαμβάνεται κανείς μερικά πράγματα. Το Ταμείο Ανάκαμψης και το πρόγραμμα NextGenerationEU, που επιχείρησε να δώσει ώθηση στην ευρωπαϊκή οικονομία κατά την περίοδο των μέτρων προστασίας λόγω κορονοϊού, θα εξακολουθήσει να επιβαρύνει τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς για πολλά χρόνια ακόμη. Προτείνεται να δεσμευτούν κοντά στα 170 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή δανείων μέσω του προγράμματος, ποσό το οποίο αντιστοιχεί στο 8% των προϋπολογισμών που έρχονται από το 2028, ή στο 0,1% του ετήσιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Να σημειωθεί ότι δαπανήθηκαν 800 δισ. ευρώ μέσω του προγράμματος αυτού. Η Ελλάδα κατέθεσε το τελευταίο της αίτημα στις 28 Σεπτεμβρίου για την άντληση των τελευταίων 6,8 δισ. ευρώ του προγράμματος.
Ένα ακόμη αξιοπρόσεκτο σημείο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου είναι η σύσταση του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί με κεφάλαια που μπορεί να φτάσουν τα 410 δισ. ευρώ. Συμπεριλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, και ο τομέας του διαστήματος, με πόρους ύψους 131 δισ. σε συνδυασμό με τις αμυντικές δαπάνες. Η Ευρώπη πλέον δείχνει να αντιλαμβάνεται ότι το πέπλο προστασίας που λάμβανε από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού έχει πέσει. Αφυπνίζεται. Καταλαβαίνει ότι οφείλει να σταθεί στα πόδια της, μιας και ο Αμερικανός πρόεδρος τη θεωρεί παρία της διεθνούς πολιτικής σκηνής, με επικεφαλής αδύναμους ηγέτες.
Παρατηρείται μία σημαντική μείωση στους πόρους που διατίθενται για τη συνοχή και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, από το 0,63% του ετήσιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος στο 0,51%, ή σε απόλυτους αριθμούς από 386 δισ. σε μόλις 300 δισ. Η εξέλιξη αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη και εξόργισε τους αγρότες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την άλλη, ισχυρίζεται ότι μειώνεται με αυτόν τον τρόπο η γραφειοκρατία και ότι κάθε κράτος-μέλος βρίσκει εναλλακτικούς τρόπους άντλησης πόρων. Παρατηρούμε δύο πράγματα εν προκειμένω. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική χάνει πλέον το πρώτο της συστατικό, το Κ, που σημαίνει Κοινή. Από εκεί που ήταν ο κινητήριος μοχλός των δαπανών της Ένωσης, γίνεται πλέον η Ανταγωνιστικότητα. Και δεν είναι μόνον αυτό που θεωρείται ότι διαρρηγνύει την πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Τα νέα εθνικά και περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης έχουν επικριθεί από το Ευρωκοινοβούλιο ως δυνητικοί μοχλοί επανεθνικοποίησης του προϋπολογισμού.
Οι τέσσερις πυλώνες, έναντι επτά, που είναι επιφορτισμένοι να «σηκώσουν» το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο θα χρηματοδοτήσουν δεκαπέντε προγράμματα, από τα πενήντα δύο που τρέχει το παρόν. Οι αρμόδιοι δηλώνουν ότι αυτό θα ενισχύσει τη διαφάνεια και θα καταστήσει τη χρηματοδότηση αποτελεσματικότερη και πιο στοχευμένη. Ο πρώτος πυλώνας είναι επιφορτισμένος με την επιστήμη, ο δεύτερος με κοινωνικά ζητήματα και ζητήματα συνοχής, όπως η πράσινη μετάβαση, η άμυνα και η μετανάστευση, ο τρίτος αφορά την καινοτομία και ο τέταρτος την έρευνα. Ταυτόχρονα, διαπιστώνεται ότι επιχειρείται και η διεύρυνση. Μέσω του προγράμματος Erasmus+, που θα χρηματοδοτηθεί με πόρους 40,8 δισ., η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει την ενισχυμένη συμμετοχή τόσο των κρατών-μελών όσο και των υποψήφιων και δυνητικά υποψήφιων χωρών.
Για την εξυπηρέτηση των αναγκών του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρότεινε τη θέσπιση πέντε νέων ιδίων πόρων, πέραν της αναλογίας της χρηματοδότησης των κρατών-μελών βάσει του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματός τους. Ο πρώτος πόρος είναι το 50% των εσόδων από το υφιστάμενο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών, το οποίο, σύμφωνα με την αναθεωρημένη έκθεση, εκτιμάται ότι θα αποφέρει 9,6 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση. Ο δεύτερος πόρος που προτάθηκε είναι το 75% των εσόδων από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, που εκτιμάται ότι θα αποφέρει στα ενωσιακά ταμεία 1,5 δισ. ετησίως. Ο τρίτος πόρος είναι η εισφορά βάσει ενιαίου συντελεστή επί του βάρους των μη συλλεγόμενων ηλεκτρονικών αποβλήτων, ύψους 15 δισ. ευρώ. Ο τέταρτος είναι η εισφορά βάσει των εσόδων από τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης καπνικών προϊόντων, ύψους 11,2 δισ. κάθε χρόνο. Ο τελευταίος πόρος αποτελεί έναν εταιρικό πόρο για την Ευρώπη, με ετήσια κατ' αποκοπήν εισφορά από εταιρείες με κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατ. ευρώ, αποφέροντας 6,8 δισ. ευρώ ετησίως στα ταμεία της Ένωσης. Αυτό εκτιμάται ότι θα ελαφρύνει τους εθνικούς προϋπολογισμούς από τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι συζητήσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια εθιμοτυπική διαδικασία που επαναλαμβάνεται κάθε επτά χρόνια, ούτε να είναι αμιγώς τυπικές, καθώς έχουν χαρακτήρα ουσιαστικά υπαρξιακό. Αν επικρατήσει η λογική αυτή, η Ευρώπη κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν τεράστιο ρυθμιστικό οργανισμό, χωρίς πραγματική ισχύ, στριμωγμένη ανάμεσα στους δύο γίγαντες, τις Ηνωμένες Πολιτείες που δεν ενδιαφέρονται και την Κίνα. Αν, αντίθετα, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο γίνει μοχλός για την επιβίωση της Ευρώπης και μετέπειτα για την επανατοποθέτησή της, θα αποτελέσει το πρώτο βήμα για μια ώριμη γεωπολιτική παρουσία. Η Ευρώπη καλείται να πληρώσει το τίμημα της αυτονομίας της, που αποδεικνύεται ακριβότερο από την εξάρτηση, και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, όπως καλούν μέσα από τις εκθέσεις τους ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας και πρώην κεντρικός τραπεζίτης Μάριο Ντράγκι και ο Ενρίκο Λέττα. Πάντως, παρατηρείται μία ρήξη ανάμεσα στις χώρες. Μόλις σήμερα, 26 Οκτωβρίου, η Αυστρία απείλησε με βέτο.