"Η θρησκεία αποτελεί το όπιο των λαών, την καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, την ψυχή των άψυχων συνθηκών..." έγραφε ο Καρλ Μαρξ σε ένα από τα γνωστότερά του άρθρα το 1844. Μια φράση που ίσως να ξαναγίνεται επίκαιρη στα φαινόμενα του σύγχρονου διαδικτύου.

Τι είναι καν το Grind Culture;

Τα τέλη του 2010, στον απόηχο των οικονομικών κρίσεων του 2008-2009, πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων και podcasts άρχιζαν να γεμίζουν με δημιουργούς οι οποίοι προωθούσαν το καθημερινό τους lifestyle ως επιτυχημένοι «αυτοδημιούργητοι» επιχειρηματίες που από το καλό της καρδιάς τους αποφάσισαν να μοιραστούν το κλειδί της επιτυχίας τους με το ευρύ κοινό.

Το μυστικό; Ένα συνονθύλευμα κλισέ τσιτάτων, μιας καλής φυσικής κατάστασης (που πάντα κάλυπτε σχεδόν ένα εργασιακό οκτάωρο) και ατελείωτες φαινομενικά ώρες μελέτης, προγραμματισμού και εμπλοκής με τον κόσμο της κοινωνικής δικτύωσης και του χρηματιστηρίου. Σύμφωνα με αυτούς τους μεσσίες του 21ου αιώνα, οι σύγχρονες συνθήκες επιτρέπουν σε καθένα να πλουτίσει και να χτίσει μια πολυτελή ζωή. Αρκεί να δουλέψει πυρετωδώς προς αυτό.

Το ρεύμα λοιπόν της εξουθενωτικής εργασίας και συνεχόμενης αυτοβελτίωσης ονομάστηκε grinding ή hustling culture, προερχόμενο από τον αγγλικό όρο hustle που σημαίνει να σπρώξεις με δύναμη, δηλαδή να πιέσεις τον εαυτό σου στα άκρα της επιτυχίας.

Υποστηρικτές αυτού του τρόπου ζωής έχουν βρει μεγάλη απήχηση μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υπόσχοντας μια ζωή χαρισάμενη μετά την καταβολή των ανάλογων κόπων.

Το hustle μπορεί να εφαρμοστεί σχεδόν παντού. Από ατελείωτες ώρες διαβάσματος για να κατακτήσεις την ακαδημαϊκή πρωτιά, σε άπειρο χρόνο στα γυμναστήρια ή την ενδελεχή εργασία.

Grinding και επιχειρείν

Εστιάζοντας στην τελευταία εκδοχή του, οι γκουρού του grind πολύ συχνά προωθούν την οικοδόμηση επιχειρήσεων γύρω από τη σύγχρονη τεχνολογία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το χρηματιστηριακό εμπόριο. Επιτυχημένοι hustlers πουλάνε εκατομμύρια βιβλία και διαδικτυακά σεμινάρια για το πώς να οδηγήσεις τη μονοπρόσωπή σου επιχείρηση στον θρίαμβο, αρκεί να δώσεις αίμα και ιδρώτα γι' αυτό.

Στα σόσιαλ, όλοι έχουμε ακούσει εισαγωγές όπως «Είμαι μόλις 22 και έχω τη δική μου επιχείρηση» ή «Να πώς ανέβασα τον μέσο όρο μου κατά 3 μονάδες ενώ έτρεχα κάθε ημέρα 12 χιλιόμετρα». Αυτό ακριβώς το hook κεντρίζει την προσοχή του θεατή και περνάει το μήνυμα του «αφού μπορώ εγώ, μπορείς και εσύ».

Εν τέλει όμως ισχύει κάτι τέτοιο;

 Η σκληρή αλήθεια

Όσο ρομαντικό και να ακούγεται, η νοοτροπία του grind παραμένει μια υπόσχεση με φαινομενικά απλούς κανόνες που βασίζεται σε πολλαπλούς παράγοντες στο παρασκήνιο.

Ξεκινώντας από την οικονομική του υπόσχεση, είναι το λιγότερο απατηλό να θεωρεί κανείς πως μια μικρομεσαία επιχείρηση θα εκτοξεύσει τα κέρδη της μόνο αν δουλεύει 24/7. Ιδίως στις υστεροκαπιταλιστικές συνθήκες της σύγχρονης παγκόσμιας οικονομίας, μεγάλες πολυεθνικές και λόμπι με κυβερνητική στήριξη κρατάνε τα θεμέλια της σύγχρονης αγοράς. Δεν ζούμε στις εποχές του καθαρού φιλελευθερισμού, που υπήρχε ίσος ανταγωνισμός. Φαίνεται άλλωστε και από τις πολιτικές της τωρινής κυβέρνησης πως μια νεοσύστατη μικρομεσαία επιχείρηση αργά ή γρήγορα θα οδηγηθεί στην κατάρρευση ή την αγορά από έναν πολυεθνικό κολοσσό ακριβώς λόγω του τρέχοντος συστήματος.

Εάν ένας νέος επιθυμεί να κάνει έναρξη επιχείρησης, σύμφωνα με το σημερινό νομικό πλαίσιο, ναι μεν απαλλάσσεται από εισοδηματικό φόρο στα πρώτα 20.000€ ετήσιου εισοδήματος, αλλά υποχρεούται να ανοίξει επαγγελματικό λογαριασμό με κατατεθέν εναρκτήριο ποσό 150€, να πληρώσει για απόκτηση soft POS και για τραπεζικές υπηρεσίες όπως το IrisPro, να προβεί στις κατάλληλες ενέργειες στο αντίστοιχο επιμελητήριο κ.ο.κ.

Το συνολικό ποσό ανέρχεται κοντά στα 500€ μόνο για την έναρξη! Για να μην μιλήσουμε για οποιοδήποτε άλλο έξοδο χρειάζεται η δόμηση μιας επιχείρησης. Καταλαβαίνει κανείς τότε πως δεν θα φτιαχτεί κανένας μεγιστάνας από τη φοιτητική του γκαρσονιέρα, ακριβώς γιατί το τρέχον σύστημα δεν το επιτρέπει.

Η δε πραγματικότητα για το ακαδημαϊκό grinding είναι διαφορετική. Σαφώς, η επιτυχία θέλει κόπο και η κατανόηση και εμβάθυνση σε οποιαδήποτε επιστήμη δεν γίνεται χωρίς τη δέουσα προσπάθεια. Η θεώρηση όμως πως ζούμε για να διαβάζουμε και αν δεν είσαι συνεχώς προσηλωμένος στον στόχο σου θα αποτύχεις είναι μια ιδεοληψία που απλά δημιουργεί συνεχές άγχος, τελειομανία, ενοχές και θα χαρακτηριζόταν από έναν ειδικό ως ιδεοψυχαναγκαστική.

Καταξιωμένοι hustlers συνιστούν επίσης να απομακρυνθεί κανείς από «τοξικές παρέες» που ενθαρρύνουν τη χαλάρωση και τη ζωή έξω από τη φούσκα του grind, υποστηρίζοντας πως αποτελούν τροχοπέδη στην ατομική επιτυχία. Η κουλτούρα αυτή κυριολεκτικά καλλιεργεί δηλαδή τον ατομικισμό σε μια εποχή που πάσχουμε από έλλειψη αλληλεγγύης.

Το νέο όπιο των λαών

Η θρησκεία λοιπόν (ιδίως οι αβρααμικές φιλοσοφίες), κατά τη μαρξιστική θεώρηση, λειτουργεί με έναν όμοιο τρόπο. Τα καταπιεσμένα κοινωνικά στρώματα διδάσκονται μέσω της θρησκείας πως όλα τα δεινά τους μπορούν να λυθούν με τον κόπο της αγιοσύνης. Να υποφέρουν δηλαδή στο τώρα για να κερδίσουν τον μελλοντικό παράδεισο.

Η θρησκοληψία είναι δηλαδή μια παρηγοριά, πως αν δουλέψω αρκετά και βάλω σωστούς στόχους χωρίς να αμφισβητήσω ποτέ μου τη διαδικασία, θα κερδίσω τη μελλοντική ευημερία με μια θεϊκή δύναμη που θα αλλάξει το σύστημα που με καταπιέζει.

Η καταπίεση αυτή όμως είναι ευρέως αντιληπτό πως λύνεται μόνο με την ευσυνειδησία της κοινωνίας και τη συλλογική δράση. Οι ίσες ευκαιρίες, η επαγγελματική καταξίωση και η ανταμοιβή των κόπων δεν καθορίζονται από ανταλλαγή κρυπτονομισμάτων και τη συνέπεια στα πουσάπς, αλλά είναι πολιτικές επιλογές. Εξίσου και στην ακαδημαϊκή ζωή. Η επιστήμη δεν είναι άσκηση των αντοχών μας και μέσο ανταγωνισμού, αλλά μοχλός για την κοινωνική πρόοδο.

Το grind, όπως κάθε διάγγελμα αυτοθυσίας, δεν είναι άλλο από μια προσπάθεια καθησύχασης σε μια κοινωνία που αφυπνίζεται.